GÜMRÜK MÜSTEŞARLIĞI

Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü

Sayı : B.02.1.GÜM-0-07-00-06-/135-776 01.02.2005

Konu : Pasaport Kontrolü

01.02.2005/ 00766

GÜMRÜK VE MUHAFAZA BAŞMÜDÜRLÜĞÜNE

Pasaport, her ülkenin kendi vatandaşına veya vatandaşlığına geçmiş kişilere ya da bir başka bir ülkenin vatandaşıyken sığınma hakkı alan kişilere verilen resmi bir belgedir. Bir ülkeden diğer bir ülkeye geçişte, pasaport ya da yerine geçen bir belge bulundurmak zorunludur. Çeşitli nedenlerle ülkeye girmeye veya ülkeden çıkmaya hakları olmayanlarla kaçakçılar, amaçlarını gerçekleştirmek için sahte veya tahrif edilmiş pasaport kullanmaktadırlar. Bu nedenle, pasaportla ilgili olarak personelin bilgilendirilmesine ihtiyaç duyulmuştur.

Pasaport Çeşitleri:

I- Diplomatik pasaportlar; (Kırmızı Kaplı Pasaport) Diplomatik pasaportlar; Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyelerine, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi olmayan bakanlara, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi, Uyuşmazlık Mahkemesi, Sayıştay, Genel Kurmay birinci ve ikinci başkanlarına, Cumhuriyet Başsavcısına, Orgenerallere, Oramirallere, eski Cumhurbaşkanlarına, Yasama Meclisleri eski Başkanlarına, eski Başbakanlar ve Dışişleri eski Bakanlarına, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterine, Başbakanlık ve Bakanlık müsteşarları ile Diyanet İşleri Başkanına, Büyükelçilik unvanı taşıyan Başbakan Başmüşavirleri ile Başbakan Dışişleri Danışmanlarına, Dışişleri Bakanlığı meslek mensuplarına, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği üst düzey görevlilerinden resmi bir görevle gönderilenlere, Türkiye Cumhuriyeti dış temsilcilikleri nezdinde memur edilen Müşavirlere, Ataşelere ve muavinlerine, Hükümet adına milletlerarası resmi müzakereler yapılması, mukavelenameler akdi için veya milletlerarası toplantılarla kongre ve konferanslara katılmak üzere gönderilenlere ve yabancı devletler veya milletlerarası teşekküller nezdinde daimi veya geçici görev yapmak üzere gönderilenlere, siyasi kuryelere verilir.

II- Hususi damgalı pasaportlar; (Yeşil Kaplı Pasaport) Türkiye Büyük Millet Meclisi eski üyeleri, eski bakanlar ile birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlilerine; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir. Büyükşehir, il ve ilçe belediye başkanlarına, görevleri süresince hususi damgalı pasaport verilir.

Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların eşlerine de aynı nevi pasaport verilir. Hususi damgalı pasaport almaya hakkı bulunduğu sırada vefat edenlerin dul eşlerine başkası ile evlenmemiş ise aynı neviden pasaport verilmesi mümkündür. Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların yanında yaşayıp, evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan kız çocuklarıyla yine yanında yaşayıp reşit bulunmayan erkek çocuklarına da hususi damgalı pasaport verilir veya bunlar baba veya annelerinin pasaportlarının refakat hanesine kaydedilir. Refakat hanesine kayıtlı bulunanlar, pasaport sahibi ile seyahat etmedikleri takdirde o pasaportu kullanamazlar. Hizmet Damgalı pasaportlar:Bu Kanun gereğince kendilerine diplomatik veya hususi damgalı pasaport verilmesi mümkün olmayan kimselere, Hükümetçe, hususi idarelerce veya belediyelerce resmi vazife ile dış memleketlere gönderildiklerinde veya dış memleketlerde vazifeye alındıklarında verilir. Türkiye Cumhuriyetinin üyesi bulunduğu milletlerarası kuruluşlarda memur statüsünde çalışanlar ile Türk Hava Kurumu ve Türkiye Kızılay Cemiyetince görevlendirilenlere de aynı nevi pasaport verilir. Hizmet damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların eşlerine de aynı nev'i pasaport verilir. Pasaport sahibinin yanında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan kız çocuklarıyla yine yanında yaşayıp reşit bulunmayan erkek çocuklarına da aynı nev'iden pasaport verilir veya bunlar baba veya annelerinin pasaportlarının refakat hanesine kaydedilir. Refakat hanesine kayıtlı bulunanlar, pasaport sahibi ile seyahat etmedikleri takdirde pasaportu kullanamazlar.

III-Hizmet damgalı pasaportlar; (Gri Kaplı Pasaportlar)

Bu pasaport 5682 sayılı Pasaport Kanunun 14 maddesinin (B) bendinde belirtilen hüküm üzere hizmet damgalı pasaportlar;

Bu kanun gereğince kendisine diplomatik (kırmızı) veya hususi damgalı (yeşil) pasaport verilemesi mümkün olmayan kimselerden;

· Hükümetçe, hususi idarelerce veya belediyelerce resmi vazife ile yurtdışına gönderildiklerinde veya yurtdışında vazifeye alındıklarında verilir

· Türkiye Cumhuriyetinin üyesi bulunduğu milletler arası kuruluşlarda memur statüsünde çalışanlara

· Türk Hava Kurumu ve Türkiye Kızılay Cemiyetince görevlendirilenlere

· Bu durumda olanların yanlarında yaşayıp reşit olmayan erkek çocukları ile yine yanlarında yaşayıp, gelir getiren bir işte çalışmayan ve evli olmayan kız çocuklarına da verilir.

IV- Umuma mahsus pasaport : (Lacivert Kaplı Pasaportlar) Yukarıda sayılanlar dışındaki vatandaşlara verilen pasaportlardır.

V- Yabancılara mahsus pasaportlar. "Yabancılara mahsus" damgalı pasaportlar:

Tabiiyetsiz bulunan veya tabiiyet durumlarının muntazam bulunmaması hasebiyle ikamet ve seyahatleri bakımından fiilen tabiiyetsizlere tatbik edilen muamelelere tabi tutulmasında İçişleri Bakanlığınca zaruret görülen kimselere icabında mezkûr bakanlığın alacağı kararla "yabancılara mahsus" damgasını taşıyan ve Türk vatandaşlığını iktisap bakımından her hangi bir manayı veya hamili lehine her hangi bir hak iktisabını tazammum etmeyen bir pasaport verilir.

Giriş için verildiği takdirde Türkiye'ye girişin vukuu; Türkiye'den çıkış için verildiği takdirde de üzerindeki şerhte tasrih edilen memlekete vusul üzerine muteberliği nihayet bulacak olan bu pasaportların sahipleri tarafından itası tarihinden itibaren bir ay içinde bulunduğu memleketi terk etmek suretiyle kullanılması şarttır. Aksi takdirde yenilenmesi gerekir.

Pasaport yerine geçerli vesikalar:

I- Pasavanlar, idari mektuplar ve hudut geçiş belgeleri; Pasavanlar veya benzeri belgeler, Türkiye Cumhuriyeti ile hem hudut memleketlerin hudut mıntıkaları dahilinde pasaport yerine kullanılmak üzere Türk vatandaşlarına verilir. Bunların şekli, ita tarzı, muteberlik müddeti, kimlere verileceği Türkiye Cumhuriyeti ile alakalı Devletler arasında yapılmış veya yapılacak anlaşmaların hükümlerine uygun olarak İç ve Dışişleri Bakanlıklarınca müştereken tespit edilir. Türkiye dışına taşıma yapan ulaşım araçlarının memur ve mürettebatına verilen vesikalar:

II- Gemiadamı cüzdanları, demiryolu ve hava ulaşım araçları, memur ve mürettebatına verilen vesikalar; Türkiye karasuları dışına çıkan Türk gemilerinin Türk vatandaşı olan mürettebatına usulüne uygun olarak bölge liman ve deniz işleri müdürlüklerince fotoğraflı "Gemiadamı Cüzdanı". Havayolu uluslararası ulaşım araçları memur ve mürettebatına anlaşmalarda belirtilen örneğine ve usulüne uygun olarak idarelerince fotoğraflı "Uçak Mürettebatı Belgesi". Demiryolu uluslararası ulaşım araçları memur ve mürettebatına anlaşmalarda öngörülen yetkili makamlarca örneğine ve usulüne uygun olarak fotoğraflı "Demiryolu Personeli Kimlik Belgesi" düzenlenmiştir. Gemi adamı cüzdanı ve uçak mürettebatı belgeleri verdikleri mahalli Emniyet Müdürlüğünce, demiryolu personeli kimlik belgeleri anlaşmalarda görülen yetkili makamlarca tasdik edilmedikçe pasaport yerine kullanılamaz. Yabancı gemi. hava ve demiryolu uluslararası ulaşım araçları memur ve mürettebatı, yetkili makamlarca usulüne ve örneğine uygun olarak düzenlenmiş vesikaları ile Türk karasuları ve liman şehirlerine karşılık esasına göre girip çıkabilirler.

Pasaport Kontrolünde Sırayla Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:

- Pasaportun ilk önce kapağına bakılır. Kapak taklit edilmesi en zor kısımdır. Pasaport kapakları düzenlenen ülkeye ve düzenleme tarihine göre 3 farklı malzemeden yapılır; deri, bez, plastik veya benzeri sentetik malzeme. Orijinal pasaportta kapağa altın renkli mürekkep kullanılarak yazılmış yazı ve işaretler bulunur.

- Kapağın dokumasına bakılır, kapakta çatlak varsa sahte olma ihtimali yüksektir.

- UV ışığıyla dokümana bakılır. Sahte pasaport ışığı yansıtır ve parlak gösterir, Filigranlara bakılır. Orijinal belgede filigranlar daha belirgin diğerinde belirsizdir. UV ışığında filigran gözükmez,

- Emniyet şeridi orijinal pasaportta belli iken sahtede belirsizdir. Yakından incelendiğinde üzerinde belli ibareler olduğu görülür, UV ışığında değişiklik gösterirken sahtede düz bir çizgi şeklinde görülür,

- İnce elyaf çizgilere baktığımızda her sayfada farklı yerde olduğunu görmeliyiz, aynı yerde ise sahtedir.

- Orijinal pasaportta lazerle delinmiş delikler aynı hizada olup, aynı karakterler -. kullanılırken sahtede kullanılamaz,

- Baskı Özellikleri: Yazı içinde çukur baskı denilen bir baskı yöntemi kullanılmaktadır. Buna bakıldığında çeşitli ibareler görülmekte, yazı karakterleri büyüteçle incelendiğinde çeşitli farklılıklar olduğu görülmektedir.

- Gökkuşağı Baskılama: Pasaportun sayfalarında mavi renkten yeşile dönen renk kullanılmasıdır. Burada önemli olan renklerin birbirinden ayrımıdır. Mavi renkten kırmızı ve yeşile dönerken keskin bir şekilde değilde yavaş yavaş dönmektedir. Sahte pasaportta ise bu renk değişiminin büyüteçle incelendiğinde direk olduğu görülmektedir.

- Orjinal Pasaportta sayfa üzerinde kullanılan çeşitli imgeler (resimler) bulunmakta ve sayfanın çeşitli yerlerinde bu resimle ilgili yazı bulunmaktadır. Sahtesinde ise bulunmamaktadır.

Sayfa Değiştirme: Burada ilk yapılması gereken sayfaların ebatlarının kontrol edilmesidir. Orijinal pasaportta sayfalar düzenlidir ve birleştirme yerleri düzgündür. İlk ve son sayfaların kapakla birleşiminde kırışıklık varsa sahte olma ihtimali yüksektir. Dikişler incelenir, orjinalde dikişler oldukça düzgündür. Sayfa eklenmişse orijinal sayfalarla eklenen sayfaların dikiş delikleri birbirini tutmaz. Orijinal belgede bir yırtılma, delinme varsa diğer sayfalarda da olma ihtimali büyüktür. Sade bir sayfa farklılık gösteriyorsa sahte olma ihtimali büyüktür. Sayfa numaraları incelenir. UV ışığı ile pasaport incelendiğinde değişiklik yapıldığı daha rahat tespit edilir.

Fotoğraf Değişikliği: Fotoğraf değişikliği ile belgenin değiştirilmesinde şu yöntemlerin kullanıldığı tespit edilmiştir: Pasaportta resmin üzerindeki lamine (naylon) fotoğraf büyüklüğünde kesilir, yeni fotoğraf yapıştırılır, ardından kesilen parça tekrar konarak tüm sayfa yeniden lamine ile kaplanır. Bunu UV ışığı ile tespit etmek mümkündür. Ayrıca büyüteçle sayfa ve fotoğrafın birleşim yerleri, damga ve diğer işaretler kontrol edilir, birbirini tutmuyorsa sahtedir. Lamine kontrol edilir, eğer laminde kırışıklık varsa büyük ihtimalle lamine kaldırılmış ve tekrar yapıştırılmıştır. Diğer bir yöntemde resim ve kişisel bilgilerin bulunduğu sayfanın kapaktan ayrılarak fotoğrafın arkadan değiştirilmesidir. Bu yöntemde fotoğraf yapıştırıldıktan sonra kapak sayfası tekrar yapıştırılır. Fotoğraf üzerindeki bölümler büyüteçle incelendiğinde kesik izi, yapıştırma izi veya damga ve mühürler incelenir, yapıştırmadan dolayı kabarma veya kırışıklık varsa bu sayfa değiştirilmiştir. Ayrıca fotoğrafa UV ışığı ile bakıldığında yapıştırıcı izleri görülmektedir.

Gümrük idarelerinden veya Büyükelçiliklerden çalınan boş pasaportlar da kullanılabilir. Bunların tespitinde soğuk damgalar, imzalar, seri numaralan, yazı karakterlerinin büyüklüğü ve devlet kuruluşlarına ait damgalara dikkat edilmelidir.

Yukarıdaki bilgilerden anlaşılacağı üzere, seyahat belgelerinde yapılan sahteciliğin bir çok yöntemi bulunmakta, gelişmekte olan veya az gelişmiş ülkelerden, özellikle Avrupa ülkelerine yoğun bir yasadışı insan göçü yaşanmaktadır. Ülkemiz de bu geçiş güzergahlarından biri konumundadır. Ancak, özellikle yoğun trafiğin yaşandığı havaalanlarında bu kontroller yetersiz kalabilmektedir.

Evrakta sahteciliğin belirlenebilmesi için birimlerimizde çalışanlara uzmanlık eğitiminin verilmesinin gerekli olduğu düşüncesinden hareketle, yukarıda belirtilen pasaport kontrolünde dikkat edilmesi gereken hususların, tüm personelinize duyurularak dikkatli davranmalarının sağlanmasını rica ederim.

DAĞITIM

Tüm Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüklerine