T.C.

BAŞBAKANLIK

GÜMRÜK MÜSTEŞARLIĞI

Gümrükler Genel Müdürlüğü

Sayı     :B.02.1.GÜM.0.06.00.11.360-2071

Konu   :

17.03.2005            / 06635

GÜMRÜK VE MUHAFAZA BAŞMÜDÜRLÜĞÜNE

İLGİ: İstanbul ve Mersin Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüklerine muhatap 25.06.2004 tarihli 17827 sayılı yazımız.

            Alkollü içki ithalatında gümrük kıymetinin tespiti hususunda, Gümrük Başmüfettişi Mehmet ERYILMAZ tarafından düzenlenen muhtelif tarih ve sayılı raporlar ile ilgili olarak Müsteşarlık Makamından alınan 24.06.2004 günlü 2004/188 sayılı Onay ile, gümrük kıymetinin tespitine ilişkin tereddütler giderilene kadar cari işler ile ilgili olarak free shop fiyatları dikkate alınmadan işlem yapılması, aynı günlü 2004/189 sayılı Onay ile de, söz konusu ithalatlar ile ilgili olarak mevzuat hükümleri çerçevesinde tereddütlü fiyatların ayrıntılı olarak incelenmesini teminen de Teftiş Kurulu Başkanlığınca yeniden bir inceleme yapılması uygun bulunmuştur.

            Konu ile ilgili olarak, Teftiş Kurulu Başkanlığının 17.02.2005 tarihli 1286 sayılı yazısı ekinde alınan Gümrük Başmüfettişi Mehmet ERYILMAZ tarafından düzenlenen 08.02.2005 günlü 05/16 sayılı Basit Raporun bir fotokopisi ilişikte gönderilmektedir.

            Mezkur raporun “IV-Sonuç ve Değerlendirme” bölümünde;

1-      Beyaz içkilerde (vodka, cin, konyak, likör, tekila gibi), TEKEL tarafından yapılan ithalatlarda uygulanan birim kıymetlerin esas alınmasının,

2-      Diğer viskilerde ve ürünlerde (TEKEL’ce ithalatı olamayan beyaz içkiler) free shop amaçlı alımlarda uygulanan birim kıymetlerin baz alınması ve maktu ve advalorem vergilerden yüksek olanının tatbik edilmesinin;

3-      Cari işlemlerde ortaya çıkacak vergi farklarıyla ilgili olarak, mükelleflerin itirazlarının bulunması halinde Gümrük Yönetmeliğinin 746 ncı maddesinin uygulanması suretiyle işlem tesisinin;

Gerekli olduğunun düşünüldüğü belirtilmektedir.

            Bu itibarla; adı geçen Gümrük Müfettişi tarafından düzenlenen Haydarpaşa Gümrük Müdürlüğüne yönelik 28.01.2004 tarihli 06/169 sayılı, 04.03.2004 tarihli 10/207 sayılı, Mersin Gümrük Müdürlüğüne yönelik 28.01.2004 günlü 05/55 sayılı, Mersin Serbest Bölge Müdürlüğüne yönelik 28.01.2004 günlü 04/27 sayılı ve Ambarlı Gümrük Müdürlüğüne yönelik 04.03.2004 günlü 09/158 sayılı cevaplı raporlar ile ilgide kayıtlı yazımız tarihinden bu tarafa serbest dolaşıma giriş işlemi gerçekleştirilen eşya ile ilgili olarak bu çerçevede işlem yapılması gerekmektedir.

            Bilgi ve gereğini rica ederim.

R. Tuna TURAGAY

            Müsteşar V.

EK                  :Rapor fotokopisi

DAĞITIM      :

Tüm Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüklerine

IV-SONUÇ VE DEĞERLENDİRME:

Yukarıda ayrıntılı olarak izah edildiği üzere;

Viski gurubu alkollü içeceklerin fiyatlarının 1999 yılından başlayarak 2004 yılına kadarlık dönemde önemli bir düşüş gösterdiği gözlemlenmektedir. Örneğin Jack Daniels 12X75 isimli eşya 1999 yılında 84 USD birim fiyata ithal edilirken 2000 yılından başlayarak 30.27 USD’ ye kadar birim fiyatların gerilediği görünmektedir. Benzer fiyat eğilimlerinin diğer birçok markada da görüldüğü gözlemlenmektedir. Eşya birim fiyatlarının 1998-1999 seviyelerinin 2000 ve 2001 yıllarından başlayarak hızla düştüğü yukarıdaki ayrıntılı örneklerle anlatılmıştır. Bu fiyat değişimlerinin 3’e 1’e kadar değişen farklılıklar gösterdiği müşahede edilmektedir. 1997 yılı ithalat beyannamelerinin çoğunun ve öncesinin 5 yılı doldurmaları dolaysıyla imha edilmiş olmaları nedeniyle bu döneme ilişkin fiyat seviyelerinin tespit edilmesi mümkün olmamıştır. Bu dönemden önceki fiyat seviyesinin (özellikle tekel döneminde) biraz daha yüksek olması kuvvetle muhtemeldir.

Ayrıca Jeam Beam Bourbon ve Jack Daniels marka viskilerde eşyanın en yüksek fiyatlarının, free shop amaçlı alım birim fiyatlarına yakın olduğu, hatta üstünde bulunduğu dikkati çekmektedir. Buradan hareketle 2-3 kata varan farklılıkların ithalat birim fiyatlarında zaman içinde görülen gerilemeyle birlikte ortaya çıktığı değerlendirmesine ulaşılmaktadır.

Diğer taraftan, bazı içki markalarının birim fiyatlarında da ÖTV oranlarının yükselmesine paralel olarak aynı oranlarda gerilemenin olduğu gözlemlenmektedir. Örneğin Famous Grouse marka viskinin birim fiyatlarının 2003 yılı başında ÖTV oranlarının %30 oranında artması karşısında aynı oranda düştüğü görülmektedir.

Beyaz içki olarak tabir edilen vodka, cin, konyak ve likör gibi içkilerin fiyatlarının incelenmesinde de çarpıcı bir tablo ile karşılaşılmaktadır. Zira 2003 yılı ortalarına kadar bu içkiler sadece TEKEL Genel Müdürlüğü tarafından ithal edilebilirken, bu tarihten sonra bu konudaki tekelin kaldırıldığı görülmektedir. Bu çerçevede TEKEL’in ithalat birim fiyatları ile diğer firmaların birim fiyatları karşılaştırıldığında 2 ila 3 kat farklılığın oluştuğu görülmektedir. Örneğin TEKEL tarafından Seagaram ve Maxxium firmalarından 2001-2003 yıllarında ithal edilen Absolut Blue Vodka 12X100’ün 49.90 USD, 12X75’in 33.10 USD, diğer Absolut Vodkaların ise 12X100’lüğünün 64.98, 12X75’liğinin 49 USD olduğu, beyaz içkilerde tekelin kalkmasından sonra Maxxium firmasınca yapılan ithalatlarda birim fiyatların12X100 için 28, 12X75 için 22 USD’ye gerilediği, birim fiyatlar arasında 2.25-2.32 kat fark oluştuğu görülmektedir. Ayrıca TEKEL Genel Müdürlüğü’nün ithalat miktarlarının diğer firmalarının ithalat miktarlarıyla mukayese edilebilir düzeyde olduğu gözlemlenmiştir.

Diğer taraftan beyaz içkilerin TEKEL Genel Müdürlüğü’nce ithalat alımları ile free shop amaçlı alımları karşılaştırıldığında, ya hiçbir fiyat farkının bulunmadığı ya da farklılıklar bulunduğu görülmektedir. Hatta bazı markalarda free shop alımlarının ithalat alımlarından daha düşük birim kıymetlere sahip olduğu gözlemlenmektedir. Örneğin TEKEL’in 2001-2002 yıllarından Maxxium firmasından free-shop amaçlı satın aldığı Absolute Blue 12X100 Vodkanın birim fiyatının 58 USD diğerlerinin 12X100’lüğünün ise 82 USD olduğu görülmektedir. TEKEL’in ithal ve free shop alışlarında birim kıymetler arasındaki fark %14-20 düzeyindedir. TEKEL tarafından 2002 yılı sonunda Allied Domeq firmasında ithal edilen Tia Maria 12X70 isimli eşyanın birim kıymeti ise 49.80 GBP iken, Allied Domeq firmasınca beyaz içkilerde TEKEL’in kalkmasından sonra yapılan ithalatlarda birim kıymetin 23.64 EURE olduğu görülmektedir. İki fiyat arasında 3 kata yakın bir fark olduğu görülmektedir. TEKEL tarafından Allied Domeq firmasından free shop amaçlı olarak 2002 yılında yapılan alımda da 12X100’lük kasanın fiyatının 66.96 GBP olduğu, bu rakam 12X70’e çevrildiğinde 46.87 GBP rakamına ulaşıldığı, bu rakamın da ithalat fiyatlarının bile altında kaldığı görülmektedir. Finlandia, Remy Martin, Campari ve Jagermaister marka beyaz içkilerde de free-shop alımlarındaki birim kıymet ithalat birim kıymetlerinden daha düşüktür.

Bu anlamda, Maxxium, Diageo, BT ve Allied Domeqo firmalarının yakın zamanlı işlemlerinde free shop ve ithalat satışları arasında 3 kata kadar fark bulunması dikkat çekici bulunmaktadır. Zira bu firmaların beyaz içki tekeli döneminde TEKEL’e yaptığı satışlarda piyasa ayrını (free shop-ithalat) yapmadığı veya çok küçük oranlı farklılık bulunduğu (%10-30 gibi) görülmektedir. Yukarıda belirtilen Jeam Beam ve Jack Daniles gibi viski markalarındaki örneklerde dikkate alındığında, bu firmaların fiyat farklılandırmasını piyasa farklılığına bağlanmasının gerçekçi olmadığı sonucuna varılmaktadır.

Dış Ticaret İstatistikleri ve yukarıdaki tespitlerimiz birlikte incelendiğinde alkollü içki fiyatlarında tedrici olarak ciddi bir gerilemenin olduğu ortaya çıkmaktadır. İthalat beyannameleri incelendiğinde, hem beyanname sayıları hem de miktarlar açısından toplam Türkiye ithalatının yaklaşık %90’nın bu dört firma tarafından yapıldığı görülmektedir. Dolaysıyla dış ticaret rakamlarının gerilemesinin en büyük nedeni de bu firmaların tedrici olarak fiyatları indirmeleri oluşturmaktadır. 22.08 Gümrük Tarife pozisyonlu eşya ithalatlarının %345 oranında vergiye tabi bulunması, firmaların fiyatlarını buna göre dengelemelerine neden olduğu düşünülmektedir. Alkollü içki markaları ithalatı birbirinden bağımsız ithalatçı-ihracatçılar arasında yapıldığında geçerli olan birim kıymetlerle, Maxxium, Daigeo ve Allied Domeqo gibi ithalatçı-ihracatçının yakın ilişki içinde olduğu ithalat işlemlerindeki birim kıymetler arasında çok büyük farklar bulunmaktadır. Bu durum alıcı ve satıcı arasındaki ilişkinin eşya fiyatlarını doğrudan etkilediğini açıkça göstermektedir. Firmaların fiyat politikası, yüksek vergilerden kaçınma amacını ortaya koymaktadır.

2003 yılı Ağustos ayından itibaren başlatılan maktu ÖTV oranı uygulaması kıymet farklılığından kaynaklanan vergi kaybı konusunda ciddi bir disiplin sağlanmasına rağmen, kıymet düşüklüğü aynı zamanda KDV matrahını da etkilemektedir.

Diğer taraftan, 2003 yılı içerisinde Türkiye’ye 525.584 şişe JB 75 cl isimli eşya ile 152.560 şişe J.Walker Red Label 75 cl isimli eşya ithal edilmiştir. Ancak aynı dönemde Gümrük Hattı Dışı Eşya Satış Mağazalarından giriş yolcularına satılan aynı marka eşyaların miktarı toplam 1.023.501 şişedir. Dolaysıyla Türkiye’ye sadece bu iki markadan ithalattan iki kat fazla miktar vergisiz girmiştir. Diğer içki markalarında da benzer bir eğilimin sözkonusu olduğu düşünüldüğünde tablonun daha da ciddi olduğu ortaya çıkacaktır. Ayrıca bazı alkollü içki markalarının ithalatının olmamamsına rağmen free-shoplardan ciddi bir şekilde girişlerinin olduğu ve iç piyasada kolaylıkla bulunabildiği görülmektedir. Örneğin 2000 yılından bu yana ithalatı olmayan ve en çok rağbet gören tekila markası olan Olmeca’nın free-shoplardan yoğun bir şekilde ülkeye giriş yaptığı gözlemlenmektedir. Bu niteliğiyle ithalat ile free shop girişleri bir tür birleşik kap ouşturmaktadır. Bu anlamda ithalatın disipline edilmesi, free-shopların disipline edilmesiyle mümkündür. Tek başına ithalatın düzene sokulması ve disipline edilmesi halinde ise beklenen kamu ve hazine yararının sağlanması mümkün bulunmamaktadır.

Belirtilen bütün bu durumlar karşısında;

1-      Beyaz içkilerde (vodka, cin, konyak, likör, tekila gibi), TEKEL tarafından yapılan ithalatlarda uygulanan birim kıymetlerin esas alınmasının;

2-      Diğer viskilerde ve ürünlerde (TEKEL’ce ithalatı olmayan beyaz içkiler ) free shop amaçlı alımlarda uygulanan birim kıymetlerin baz alınması ve maktu ve advalorem vergilerden yüksek olanının tatbik edilmesinin;

3-      Cari işlemlerde ortaya çıkacak vergi farklarıyla ilgili olarak, mükelleflerin itirazının bulunması halinde Gümrük Yönetmeliğinin 746 ncı maddesinin uygulanması suretiyle işlem tesisinin;

4-      Piyasanın düzenlenmesi ve disiplin edilmesi açısından 34 Sayılı 15.7.2004 Günlü Basit Raporumuzda belirtilen önemlerin ivedilikle hayata geçirilmesinin,

Gerekli olduğu düşünülmektedir. Ayrıca raporumuzun birer örneği Maliye Bakanlığı, Dış Ticaret Müsteşarlığı ve Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu’na gönderilmesinde yarar bulunmaktadır.

                Takdir ve Tensiplerine arz ederim.

İSTANBUL; 08.02.2005

Mehmet ERYILMAZ

Gümrük Başmüfettişi